Τι είναι το ξεμάτιασμα

Το ξεμάτιασμα είναι λαϊκό έθιμο της Ελλάδας και της ανατολικής Μεσογείου που διώχνει το «μάτι», δηλαδή τη βασκανία. Η πιο γνωστή μορφή του γίνεται με ένα πιάτο νερό, τρεις σταγόνες λάδι και μια ευχή που λέγεται ψιθυριστά, με το όνομα του ανθρώπου που ματιάστηκε.

Από την ομάδα του Φτου Φτου. Δημοσιεύτηκε , ενημερώθηκε .

Πάτα στο πιάτο: έτσι απλώνει το λάδι όταν υπάρχει μάτι.

Τι είναι το μάτι (βασκανία);

Μάτι ή βασκανία λέγεται η πίστη ότι το βλέμμα κάποιου, συνήθως από ζήλια ή υπερβολικό θαυμασμό, μπορεί να φέρει κακό σε έναν άλλον άνθρωπο. Η λέξη βασκανία είναι αρχαία ελληνική. Ο Πλούταρχος γράφει για το φαινόμενο στα Συμποσιακά του και το περιγράφει ως κάτι που δεν εξηγείται εύκολα. Παρόμοιες πεποιθήσεις υπάρχουν στα Βαλκάνια, στην Τουρκία, στη Μέση Ανατολή και στη νότια Ιταλία.

Ποια είναι τα σημάδια ότι σε μάτιασαν;

Κατά την παράδοση, τα πιο συνηθισμένα σημάδια είναι:

  • ξαφνικός πονοκέφαλος, κυρίως στο μέτωπο και στους κροτάφους
  • κούραση και βάρος χωρίς προφανή λόγο
  • συνεχόμενα χασμουρητά
  • ζαλάδα ή μια γενική ανακατωσούρα

Όλα αυτά έχουν και πολύ πιο πεζές αιτίες, όπως ο λίγος ύπνος ή το πολύ φαγητό. Αν τα συμπτώματα κρατάνε, η σωστή επιλογή είναι ο γιατρός.

Πώς γίνεται το ξεμάτιασμα με λάδι και νερό;

Η διαδικασία που ακολουθούν οι περισσότερες ξεματιάστρες είναι η εξής:

  1. Γεμίζουν ένα βαθύ πιάτο ή ένα ποτήρι με νερό.
  2. Βουτάνε το δάχτυλο στο λάδι και ρίχνουν τρεις σταγόνες στο νερό, συχνά κάνοντας τον σταυρό τους.
  3. Κοιτάνε τις σταγόνες. Αν απλώσουν και χαθούν, ο άνθρωπος θεωρείται ματιασμένος. Αν μείνουν στρογγυλές, δεν έχει μάτι.
  4. Λένε την ευχή ψιθυριστά, με το βαφτιστικό όνομα του ματιασμένου.
  5. Επαναλαμβάνουν μέχρι οι σταγόνες να μένουν στρογγυλές. Στο τέλος σταυρώνουν το πιάτο και χύνουν το νερό κάπου που δεν πατάει κόσμος.

Οι λεπτομέρειες αλλάζουν από τόπο σε τόπο και από οικογένεια σε οικογένεια.

Γιατί χασμουριέται όποιος ξεματιάζει;

Το χασμουρητό θεωρείται το πιο σίγουρο σημάδι ότι το μάτι φεύγει. Λέγεται ότι το κακό περνάει για λίγο σε αυτόν που ξεματιάζει και βγαίνει με το χασμουρητό. Γι' αυτό πολλοί χασμουριούνται και δακρύζουν όσο λένε την ευχή. Όσο περισσότερα χασμουρητά, τόσο πιο βαρύ θεωρείται το μάτι.

Ποιος μπορεί να ξεματιάσει;

Όποιος ξέρει την ευχή. Σύμφωνα με την παράδοση, η ευχή περνάει από γυναίκα σε άντρα και από άντρα σε γυναίκα. Αν τη μάθει κανείς από άτομο του ίδιου φύλου, λένε ότι χάνει τη δύναμή της. Σε κάποια μέρη τη μεταδίδουν μόνο σε συγκεκριμένες μέρες, όπως τη Μεγάλη Εβδομάδα, και δεν τη γράφουν ποτέ σε χαρτί.

Ποιοι άλλοι τρόποι ξεματιάσματος υπάρχουν;

ΤρόποςΠώς γίνεταιΣημάδι ότι υπήρχε μάτι
Λάδι σε νερόΤρεις σταγόνες λάδι σε πιάτο με νερό, μαζί με την ευχήΟι σταγόνες απλώνουν και χάνονται
ΓαρίφαλαΓαρίφαλα σε καρφίτσα καίγονται στη φλόγα ενός κεριούΤο γαρίφαλο σκάει με θόρυβο
Ευχή από ιερέαΟ ιερέας διαβάζει την ευχή κατά της βασκανίας από το ΕυχολόγιοΔεν υπάρχει δοκιμή, διαβάζεται μόνο η ευχή

Τι λέει η Εκκλησία για το μάτι;

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δέχεται ότι η βασκανία είναι ένα κακό που γεννιέται από τον φθόνο. Στο Ευχολόγιο υπάρχει ειδική ευχή, η «Ευχή εις βασκανίαν», που τη διαβάζει ιερέας. Τα λαϊκά ξεματιάσματα τα αντιμετωπίζει με επιφύλαξη, κυρίως όταν θυμίζουν μαγικές πρακτικές.

Πώς προστατεύεται κανείς από το μάτι;

  • Με το γαλάζιο ματάκι (τη χάντρα) σε βραχιόλι, κολιέ, καρότσι μωρού ή πάνω από την πόρτα.
  • Με το «φτου φτου» μετά από ένα κομπλιμέντο, ή με τη φράση «να μη σε ματιάσω».
  • Με σκόρδο στην τσέπη και, στις πιο ζόρικες περιπτώσεις, με ένα «σκόρδα στα μάτια σου».
  • Με ένα φυλαχτό ή ένα σταυρουδάκι από την εκκλησία.

Γίνεται ξεμάτιασμα online;

Η παράδοση δέχεται ήδη το ξεμάτιασμα από απόσταση. Πολλές γιαγιάδες ξεματιάζουν από το τηλέφωνο, φτάνει να ξέρουν το όνομα. Στο Φτου Φτου το πήγαμε ένα βήμα πιο πέρα, για πλάκα: γράφεις όνομα, πατρώνυμο και ημερομηνία γέννησης και βλέπεις το λάδι να πέφτει στο πιάτο τη στιγμή που γίνεται.

Ξεμάτιασέ με, κερασμένο

Πηγές